Het KNMI waarschuwt dat door klimaatverandering weersituaties die we vroeger “onvoorstelbaar” vonden, tegenwoordig wél mogelijk zijn in Nederland. In een nieuw extreemrapport schetst het instituut negen scenario’s van extreem weer die nu al, of binnen afzienbare tijd, kunnen optreden.
Directeur Maarten van Aalst zegt dat hij vreest voor de dag dat hij moet uitleggen waarom een grote overstroming of hittegolf honderden doden kost, terwijl we ons daar beter op hadden kunnen voorbereiden. Het rapport is niet bedoeld om mensen bang te maken, benadrukt hij, maar om duidelijk te maken wat er kán gebeuren als we niets doen.
De publicatie valt samen met het tienjarig jubileum van het Akkoord van Parijs, waarin landen afspraken de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5 graad. Volgens Van Aalst is dat doel inmiddels zeer lastig haalbaar. “We moeten rekening houden met extremen die we nog nooit hebben meegemaakt,” zegt hij.
Orkanen boven Nederland
Een van de scenario’s gaat over orkaanachtige stormen. Orkaan Kirk, die vorig jaar als zware storm over Frankrijk trok en daar een dode veroorzaakte, had volgens onderzoek ook makkelijk een koers over Nederland kunnen nemen. In dat geval waren windstoten tot zo’n 187 km/u mogelijk geweest, met naar schatting 2,7 miljard euro schade aan gebouwen, natuur en infrastructuur – los van de menselijke impact.
Doordat zeewater opwarmt, wordt de kans op dit soort zware stormen groter.
Dreigende stroomuitval
Een ander scenario draait om onze energievoorziening. Onderzoeker Bram van Duinen beschrijft wat er kan gebeuren als er in december een hardnekkig hogedrukgebied boven West-Europa hangt: weinig wind, weinig zon, maar wél een grote vraag naar stroom.
Samen met netbeheerder TenneT rekende hij uit dat in zo’n situatie op een drukke avond tot 38 procent van de stroomvraag niet kan worden gedekt. De kans daarop is klein – ongeveer eens in de 141 jaar – maar niet verwaarloosbaar, zeker omdat onze afhankelijkheid van elektriciteit blijft groeien.
Hittegolf XL in Amsterdam
Het rapport blikt ook terug op de hittegolf van 2018 in Amsterdam. Toen raakten spoorrails verbogen, bruggen werkten niet meer en metro’s vielen uit. Volgens het KNMI had het veel erger kunnen aflopen als het koelende lagedrukgebied dat volgde, noordelijker was blijven liggen.
Bij een zogeheten “HittegolfXL” rekent het instituut op grote druk op stroomnet, vervoer en hulpdiensten. Zonder goede voorbereiding zou in de regio Amsterdam een extra sterfte kunnen optreden van 110 tot mogelijk 680 mensen per jaar tijdens extreme hitte.
Westnijlvirus rukt mogelijk op
Ook gezondheidsrisico’s komen aan bod. Onderzoeker Maarten Boonekamp (TU Delft) waarschuwt dat het Westnijlvirus zich door warmere zomers in Nederland kan vestigen. Het virus wordt overgedragen door gewone muggen.
Als zomers wekenlang temperaturen tussen de 20 en 26 graden halen, kan het virus zich snel verspreiden. Bij de huidige opwarmingssnelheid verwacht Boonekamp dat rond 2035 op ongeveer 40 procent van de zomerdagen de omstandigheden gunstig zijn voor verspreiding. Dan is het aannemelijk dat het Westnijlvirus vaker in Nederland opduikt en meer mensen zal besmetten.
Volgens het KNMI is de belangrijkste boodschap van het rapport dat we nu al moeten nadenken over aanpassing: betere bescherming tegen hoog water, hitteplannen, robuustere energievoorziening en goede monitoring van ziekten. Extreem weer wordt niet langer een verre mogelijkheid, maar iets waar we ons gericht op moeten voorbereiden.
