Met 26 zetels is D66 de grootste partij in de Tweede Kamer. Toch lukt het partijleider Rob Jetten maar beperkt om het beeld van iemand te neer te zetten die echt aan het stuur staat. Terwijl de uitslag ruimte biedt voor leiderschap, lijkt de politieke werkelijkheid hem die rol nauwelijks te gunnen.
Normaal gesproken neemt de grootste partij direct na de verkiezingen het voortouw in de formatie. Twee jaar geleden zagen we dat bij Geert Wilders. Logisch zou zijn dat Jetten als fractieleider nu dezelfde positie inneemt. In theorie doet hij dat ook, maar in de praktijk is daar weinig van te merken. Hij heeft wel een duidelijke voorkeur voor een coalitie, maar krijgt die nauwelijks van de grond.
Formatie muurvast
D66 ziet het liefst een kabinet met GroenLinks/PvdA, CDA en VVD. Maar VVD-leider Dilan Yeşilgöz weigert om met GroenLinks/PvdA in één regering plaats te nemen. Omdat D66 de PVV uitsluit, is de VVD onmisbaar. In feite heeft Yeşilgöz daardoor de sleutel in handen: zolang zij GroenLinks/PvdA blokkeert, kan de formatie eindeloos voortslepen.
‘Feeks’-appjes van Wijers
Daar bovenop kwam de rel rond de gelekte appjes van informateur Hans Wijers, waarin hij Yeşilgöz in oude berichten een „feeks” noemde. Dat heeft het vertrouwen tussen VVD en D66 vermoedelijk geen goed gedaan, ook al treft Jetten persoonlijk weinig blaam. Hij probeerde de angel eruit te halen door te benadrukken dat fouten herstellen bij een nieuwe bestuurscultuur hoort. Maar opnieuw viel op: D66 reageert vooral op de gebeurtenissen, in plaats van zelf het tempo te bepalen.
Rechts aan zet
Door de verschoven machtsverhoudingen hebben rechtse partijen als PVV, BBB en JA21 meer gewicht gekregen in het debat. Voor D66 betekent dit dat samenwerking over de eigen schaduw heen onvermijdelijk is, ook op dossiers waar standpunten sterk botsen. Zonder rechtse partner is er simpelweg geen stabiele regering mogelijk. En zolang andere partijen de boel rekken, wordt de grootste partij vanzelf minder leidend, omdat zij afhankelijk is van spelers die strategisch de tijd nemen.
Cruciale weken voor Jetten
Jetten benadrukt steeds het belang van vertrouwen, transparantie en een nieuwe manier van politiek bedrijven. Maar uiteindelijk draaien de komende weken om inhoudelijke keuzes. Welke idealen van D66 blijven overeind? Waar valt wél te schuiven? En vooral: welke partijen durven zich openlijk aan D66 te verbinden?
D66 heeft de verkiezingen gewonnen, maar moet dat mandaat nu zien te verzilveren. Lukt het Jetten om zijn voorzichtige toon om te zetten in concrete stappen en echte invloed aan de formatietafel? Of blijft de partij vooral reageren op anderen, en raakt de grootste fractie toch in de rol van volger in plaats van leider?
Eén ding staat vast: de grootste zijn is niet genoeg. De vraag is of D66 die positie weet om te zetten in overtuigende macht – of dat Jetten straks noodgedwongen moet aansluiten in de rij.
